Dido and Aeneas geschilderd door Giovanni Romanelli

Dido and Aeneas is een opera van Henry Purcell (1659-1695) die in 1689 voor het eerst werd opgevoerd.

De Opera en de Uitvoering ervan.
Dido and Aeneas is één van de eerste opera's van Engeland. Er zijn enkele voorgangers bekend, zoals Venus and Adonis (1683) van John Blow en Psyche van Matthew Locke, die waarschijnlijk een voorbeeld voor Purcell zijn geweest. Ook bestond er in het Engeland van die tijd een grote traditie van Masques, theaterstukken met gesproken dialogen, dansen en gezongen koren. Het duurde in Engeland wat langer voor de nieuwe muziekdramatische kunst uit Italië en Frankrijk populair werd. Net als de rest van Purcells oeuvre bezit ook deze opera zeer persoonlijke muzikale trekken en er zijn geen directe voorlopers of navolgers van aan te wijzen. In de laatste zes jaar van zijn leven, na het componeren van Dido and Aeneas, wijdde Purcell zich aan de theatermuziek, In die periode schreef hij onder andere King Arthur, The Fairy Queen en The Indian Queen. Deze toneelmuziek heeft hetzelfde hoge niveau als deze opera, maar is helaas niet zo compact, pakkend en meeslepend als Dido and Aeneas.
De tekst van Dido and Aeneas is van Nahum Tate. Hij baseerde zich op de tragedie Brutus of Alba or The Enchanted Lovers uit 1678. Dit werk is op zijn beurt gebaseerd op de Aneis van Vergilius (70 - 19 voor Christus). Vergilius beschrijft daarin de stichting van Rome en het Romeinse Rijk vanuit de Griekse oorsprong.
Algemeen wordt aangenomen dat Dido and Aeneas geschreven is voor de 'School of Young Ladies' te Chelsea, waar de danser / choreograaf Josias Priest de leiding had. De uitvoering van Dido and Aeneas die hier in april 1689 plaatsvond bevatte dan ook maar liefst 17 balletten. Alle partijen, uitgezonderd Aeneas, werden door de meisjes van de school gezongen.
Er bestaat echter ook een theorie die beoogt dat de opera al in 1685 geschreven zou zijn. Dit is gebaseerd op de oudste teruggevonden partituur, waarin een bariton, contratenor en tenor- en baskoren voorkomen; voor de uitvoering door de meisjesschool zouden dan diverse aanpassingen gedaan zijn.
Opera's werden in de tijd van Purcell altijd in opdracht geschreven. In dit geval dus waarschijnlijk in opdracht van het Engelse Koningshuis. Engeland werd toen geregeerd door de Nederlandse Stadshouder Willem III, en de opera werd waarschijnlijk geschreven naar aanleiding van de kroning van Willem III en zijn vrouw Maria Stuart II tot koning en koningin van Engeland.

In de proloog, waarvan de oorspronkelijk muziek verdwenen is, en die dus gereconstrueerd is, wordt gerefereerd aan de Glorious Revolution van 1688; Phoebus en Venus representeren William en Mary; de nieuwe politieke structuur. Willem III bevrijdde Engeland immers van de katholieke dictator Jacobus II. Het koor When Monarchs Unite lijkt een compliment aan het nieuwe koningspaar.
Als de kroning werkelijk de aanleiding was, dan werd het vorstenpaar een duidelijke waarschuwing gegeven: het staatsbelang gaat voor de liefde!
Of werd gerefereerd aan een gedicht uit 1688 van Nahum Tate? Hierin wordt Aeneas (c.q. James II / Jacobus II) misleid door kwaadwillige heksen (het Katholicisme), en verlaat hij Dido (het Engelse volk).
De eerste openbare uitvoering van Dido and Aeneas vond pas in 1700 in het Londense Lincoln's Inn Field Theatre plaats, dus ruim na Purcells dood. Dat dit zo lang op zich liet wachten is gedeeltelijk te verklaren uit het feit dat in 1642 alle openbare theaters gesloten werden door de overheid; nadien waren alleen privé -voorstellingen mogelijk.
Tot 1704 kende de opera een bloeiperiode; daarna verdween ze tot het eind van de 18^e eeuw. In de partituur van 1777 is het aangepast om als concertstuk uitgevoerd te worden. Ook ontbreken de proloog en het einde van akte 2 (nr. 28a). De scènes zijn verschillend gezet, hoewel de volgorde behouden bleef, en ook zijn verschillende dansen, zoals de laatste dans van de cupido's, eruit gelaten.

Daar in de tweede helft van de 17de eeuw in Engeland de traditie van de semi-opera was ontstaan, die voortvloeide uit de masque en Purcell naast Dido and Aeneas vijf van dergelijke semi-opera's componeerde, moet Dido als zijn enige volwaardige opera worden beschouwd. Concreet betekent dit eenvoudigweg dat in dit werk, in tegenstelling tot in de semi-opera, geen gesproken tekst meer voorkomt. De invloed van de Engelse masque is echter wel nog duidelijk aanwezig.

Dido and Aeneas wordt vaak als Purcells meesterwerk beschouwd, en de sterfscène van Dido met de aria When I am Laid in Earth is een klassieke aria uit het barokrepertoire. De sombere melodie is, zoals bij Purcell gebruikelijk is op de tekst afgestemd en de basso continuo gaat dieper omlaag.

Überhaupt behoort Dido and Aeneas tot de grote barokopera's; hij wordt geregeld zowel door amateurs als professionelen ten uitvoer gebracht.

Het Verhaal.

Henry Purcell's meesterwerk Dido en Aeneas vertelt het verhaal van twee ontheemden.

Als Dido verbannen wordt uit haar land, verovert zij door een een list de machtige stad Carthago. Ze roept hiermee de haat van de bevolking over zich af. Aeneas, zoon van Venus, gevlucht nadat zijn stad Troje vernietigd is, zoekt een nieuwe plek om een wereldrijk te stichten.

Ze ontmoeten elkaar in Carthago en worden hartstochtelijk verliefd.

Maar Aeneas heeft van de goden de taak gekregen naar het Italiaanse schiereiland te reizen, om daar het Romeinse Rijk te stichten.
Dit is het belangrijkste gegeven van deze opera; Aeneas moet kiezen tussen zijn moeilijk verworven geliefde Dido en zijn politieke opdracht. Wat hij ook kiest, het zal nooit goed zijn; of Dido zal hevig teleurgesteld zijn, of de vloek van de goden zal hem treffen. Purcell beeld de vloek van de goden uit volgens de Engelse traditie van de Masques; heksen en als goden verklede heksen treden aan. Ook de matrozen, die in de laatste akte optreden, kwamen vaak in de Masques voor.

De Personen.

Dido (of Elissa): Dido was afkomstig uit Tyrus (Foenicië). Zij was eerst getrouwd met Sychaeus. Haar man was gedood door de broer van Dido, Pygmalion. Hierna was Dido met veel goud en andere schatten uitgevaren en had Carthago gesticht.

Aeneas: Een held uit de Trojaanse oorlog. Na de val van Troje (de geschiedenis van het houten paard) had Aeneas met zijn vader Anchises en zijn zoon Ascanius Troje met veel schatten verlaten. Het was niet meer gelukt om de vrouw van Aeneas, Creusa, uit het brandende Troje te redden.

Belinda: Hofdame van Dido, misschien ook wel haar zuster

Sorceress and Witches: Dezen willen niet dat Troje herleeft in Carthago en zijn dan ook uit op de ondergang van Aeneas en ook van Dido.

Bronnen:
Wikipedia.nl
Aeneas Page.tk
Digischool.nl

De Spelers.

Algehele leiding/Dirigent: Anneke van Es
Regie/Choreografie: Anneke van Wijngaarden en Hanneke van der Wal

RBO Sinfonia
Continuo: Gerard van der Zijden.

Data: 24 september 16.00 uur en 20.00 uur,
                               Immanuelkerk, Berlagestraat 96, Rotterdam-Lage Land
          30 september 20.00 uur,
                               Wijkgebouw "de Scheg" te Rotterdam-Zevenkamp

Toegangskaarten:  E 12.50
Donateurs en 65+    E 10.00
Kinderen tot 14 jr.  E 2.50

Verkrijgbaar aan de zaal of telefonisch: 06-53 51 81 19